Maslow Hiyerarşisi

Bu yazı 12 Aralık 2015’de Jiyan‘da yayımlanmıştır.

Psikolog  Abraham Maslow’a göre, insanlar gerçekleştirmek istedikleri eylemler için mutlak motive olmak zorundadır. Bunu daha etkin bir biçimde açıklamak için ise 1943 tarihinde “İnsan Motivasyon Teorisi” adlı, ihtiyaçların hiyerarşisini konu alan kitabını çıkardı. Bu hiyerarşik yapı, insanların temel ihtiyaçlarından daha gelişmiş ihtiyaçlarına geçmeden önceki evrede, mutlak bir motivasyona ihtiyaçları olduğunu ortaya koyuyordu. Yani insanlar, temel gereksinimlerini gerçekleştirdikçe üste doğru ilerliyor ve doyum sağlanan ihtiyaç artık insanı hiçbir şekilde etkilemiyordu. Ayrıca alt sıradaki başlangıç ihtiyaçları karşılanmadan, gelişmiş ihtiyaçların insan için hiçbir önemi yoktu.

Maslow, insanların mutlu olup amaçlarına ulaşabilmeleri için gereken şeylerin neler olduğu hakkında daha fazla bilgi edinmek için sorunlu davranışlara (psikanaliz ve davranışçılık) odaklanmayı tercih etti. Bir hümanist olarak, insanların doğuştan gelen ve bazı temel davranışlarına yön veren bir takım gereksinimlere sahip olduğunu düşünüyordu. Nihai hedeflere ulaşmak için ise, öncelikle gıda, güvenme, kendine saygı gibi temel ihtiyaçların karşılanması şarttı.

Temel ihtiyaçlardan komplike ihtiyaçlara doğru

Söz konusu hiyerarşi, hemen hemen her kaynakta bir piramit olarak görüntülenir. Daha karmaşık ihtiyaçlar piramidin en üstünde yer alırken, alt tabakayı ise temel ihtiyaçlar oluşturur.

Piramidin en altında gıda, su, uyku ve sıcaklık ihtiyacı da dahil olmak üzere temel fiziki gereksinimler yer alır. Bu alt düzey ihtiyaçların karşılanmasından sonra insanlar güvenlik içerisinde üst tabakalardaki ihtiyaçlarına geçiş için bir yolculuğa başlayabilir. Yukarıya doğru çıkıldıkça ihtiyaçlar fiziki evreyi terk edip, giderek psikolojik ve sosyolojik bir hal alırken; sevgi, dostluk ve samimiyet ihtiyacı önem kazanmaya başlar. Daha fazla yukarı çıkıldığında ise bireysel saygı ve başarı duygularının öncelik kazandığını görebiliriz.

0bddb88

1. Fizyolojik ihtiyaçlar

Bu kategori, bir insanın yaşaması için hayati önem taşıyan en temel ihtiyaçlar olan su, hava, gıda ve uyku ihtiyaçlarını  içerir. Maslow bu kategorideki ihtiyaçların, hiyerarşi içerisinde en temel ve içgüdüsel ihtiyaçlar olduğuna inanmaktadır.

Alt düzey ihtiyaçların çoğu aslında belirgindir. Bizlere hayatta kalmak için su, yiyecek, hava ve ısı gerekir. Yeme, içme ve barınma gibi ihtiyaçların yanı sıra, Maslow aynı zamanda ekleyerek, eşeyli üremenin de temel fizyolojik ihtiyaç olduğunu ileri sürmüştür.

Bu gereksinimler bir şekilde tatmin edilemez ise, vücut bu ihtiyaçlar tarafından baskı altında bırakılarak diğer tüm gereksinimlerin önemsiz bir hale gelmesi sağlanır.

2. Güvenlik ihtiyaçları

Bunlar emniyet ve güvenlik ihtiyaçlarını içerir. Güvenlik ihtiyaçları yaşam için çok önemli, ancak fizyolojik açıdan çok da zorunlu gereksinimler değildir. Hiyerarşide ihtiyaçların biraz daha karmaşık halini aldığı nokta güvenlik ihtiyaçları kategorisidir. Yukarılara çıkmaya devam ettikçe ise temel ihtiyaçların yerine getirildiğini, insanların hayatları için daha fazla kontrol ve düzen gerektiğini hissetmeye başlayacağız. Yaşamak için güvenli bir coğrafya, mali güvenlik, fiziksel güvenlik ve sağlık güvenliği bu aşamada devreye girer. Maslow bu gereksinimin, kilit bir motive noktası görmediğini belirtmiş; ancak savaş, hastalık ve doğal afet gibi durumların ortaya çıkması halinde aktif hale geleceğini de vurgulamıştır.

3. Sosyal ihtiyaçlar

Bunlar aidiyet ve sevgi, sevgi ihtiyaçlarını içerir. İlk iki kategorinin karşılanması durumunda, bu duygular ve ihtiyaçların gereksinimi kendiğinden ortaya çıkacaktır. Aile, arkadaş ve duygusal ikili ilişkiler bu ihtiyacı karşılamak için insanın ihtiyaç duyacağı olgular haline gelir.

4. Saygınlık ihtiyacı

İlk üç kategorideki ihtiyaçlar giderildikten sonra, saygı(nlık) ihtiyacı daha önemli bir hale gelir. İnsanlar bir şeyleri başarmak ve başarılarının bilinip, duyulup, tanınması için bir ihtiyaç ve arzuya sahiptirler. Başkaları tarafından takdirle karşılanan insan, saygı duyulan ve özgüveni yüksek bir insan haline gelecektir. Bireyin bu gereksinimi, yaşadığı yer için gerekli olma duygusuna yol açacaktır. Bu ihtiyaçların karşılanmaması halinde ise, birey başarısızlık ve aşağılık kompleksi gibi duygulara sahip olabilmektedir.

5. Kendini gerçekleştirme ihtiyacı

Bu kategori, Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinin en üst seviyesidir. Birey kendisinin farkında ve insanların “olmuş” olarak nitelendirdikleri insan seviyesindedir. Birey kendi benliğine en uygun şeyi yapmalıdır. Müzisyen müzik, sporcu spor, ressam resim ile ilgilenmeli, doğasına sadık kalmalı ve kendi yapısını bozmamalıdır. Maslow, kişi kendine uygun bir eylemi gerçekleştirmediği takdirde, bireyde hoşnutsuzluk duygusunun baş göstereceğini belirtmiştir. İşte bu gereksinim, kendini gerçekleştirme (Özgerçekleştirme) adını alır. Aile içerisinde kendisine aşılanan ve büyüme evresinde şahit olduğu bir takım değerler, kişinin gelişimi ve sahip olacağı kişilik ile ilgili önemli bir rol oynar. Müziğe önem veren bir ailede yetişmişseniz, paranızı dondurma almak yerine bir müzik cd’si almak için kullanabilirsiniz. İşte insanın doğasıyla çelişmediği ve kendini gerçekleştirdiği nokta tam olarak budur.

Maslow teorisine yönelik eleştiriler

Bazı araştırmalar Maslow’un teorilerine olabildiğince destek verirken, bazı araştırmalar ise ihtiyaç kategorisinin, hiyerarşik tablonun içerisinde yer alması için yeterli kanıt olmadığını söylemekte, bu yüzden de tabloda yer alıp almaması noktasında bazı şüpheler içermektedir.

Ancak eleştiriler ne olursa olsun, Maslow teorisi psikoloji tarihinde önemli bir kısmı işgal eder. Maslow’un çalışmaları aynı zamanda Freud ve Freudyen teoriye de bilinçli bir yanıt olma niteliğini taşıyor. Çünkü Maslow, anormal insan gelişimi gibi konulara odaklanmak yerine sağlıklı bireylerin psikolojisi üzerinde durdu.

Teorinin altyapısını oluşturmak için Materyalizm kullanılmıştır. Teori, Marksist insan analizinin daha kapsamlı bir modelini sağlamasa da, Batı kültüründe Materyalizm’in incelenmesinin üçüncü parçası olarak Psikolojide kendine yer bulmuştur. Marx’ın etkisi hala bizzat hissedilse de, sadece psikoloji ve kimlik materyalizmi için mutlaka Maslow’a bakmak gerekir.

Yorum Bırakın:

E-posta adresiniz yayımlanmayacaktır

Site Footer